Muzej nauke i tehnike i Službeni glasnik će u četvrtak, 21. maja, održati razgovor o knjizi "Miomir Vukobratović: Pionir robotike", a tim povodom će biti promovisano i izdanje na engleskom jeziku.
Događaj počinje u 18 časova, u Muzeju nauke i tehnike (Skender–begova 51, Beograd).
Monografija "Miomir Vukobratović: Pionir robotike" je nagrađena posebnim priznanjem za doprinos u oblasti nauke na 68. Međunarodnom beogradskom sajma knjiga.
"Monografija je nastala sa namerom da na jednom mestu sistematično osvetli život, naučno delo i intelektualno nasleđe srpskog naučnika čiji je doprinos svetskoj robotici neosporan, a koji je u domaćoj javnosti dugo ostajao nedovoljno vidljiv. Knjiga predstavlja sveobuhvatan i dokumentovan prikaz jedne izuzetne naučne karijere i njenog trajnog uticaja na razvoj savremenih tehnologija.
Kroz život i rad jednog od pionira humanoidne robotike, knjiga otkriva kako su nastajale vizionarske zamisli i teorije na kojima se i danas zasniva razvoj inteligentnih mašina, posebno čuvena Zero Moment Point terija hoda, bez koje nemoguće zamisliti moderne humanoidne robote.
Ova publikacija prevazilazi klasične okvire klasične naučne biografije i predstavlja profesora Vukobratovića kao izuzetnu i svestranu ličnost – vrhunskog naučnika, hairzmatičnog profesora i strastvenog istraživača širokih interesovanja.
Istovremeno, čitalac upoznaje profesora Vukobratovića i kao izuzetnog pedagoga i mentora, koji je svojim znanjem, radnom etikom i ličnim primerom oblikovao generacije mladih istraživača, ali i kao čoveka izražene umetničke senzibilnosti - ljubitelja muzike, pozorišta i vrsnog violinistu", navela je Gordana Petković Srzentić.
Kako se ističe, knjiga je namenjena svima koji vole inspirativne priče o izuzetnim ličnostima, inovatorima i vizionarima, ali i onima koji žele da razumeju kako znanje, radoznalost i istrajnost mogu da menjaju svet.
Na promociji će učestvovati:
- Gordana Petković Srzetić, urednica izdanja, Službeni glasnik
- Marina Vukobratović Karan, kći Miomira Vukobratovića
- dr Aleksandar Rodić, Centar za robotiku, Institut "Mihajlo Pupin"
- dr Branislav Borovac, profesor emeritus, Fakultet tehničkih nauka Univerziteta u Novom Sadu
- Ivan Stanić, priređivač, viši kustos Zbirke robotike Muzeja nauke i tehnike.
Moderatorka: Lidija Jakšić, Muzej nauke i tehnike.
Beogradska škola robotike
Prva intenzivnija istraživanja na polju robotike u Srbiji počela su šezdesetih godina na Institutu "Mihajlo Pupin", gde je začeta Beogradska škola robotike.
U njenim počecima vrlo su istaknuti bili radovi profesora Miomira Vukobratovića (1931–2012), našeg najpoznatijeg istraživača u ovoj oblasti, koji je ostavio veliki trag u svetskoj humanoidnoj robotici. Vukobratović je, zajedno sa brojnim istraživačima iz drugih naučnih ustanova u našoj zemlji, vodio Beogradsku školu robotike.
Vukobratovićevi prvi radovi bili su iz oblasti matematičkog modelovanja antropomorfnih aktivnih mehanizama. Međutim, najvažniji korak u razvoju Beogradske škole robotike bio je njegov rad o tački nula momenta, objavljen 1969. godine. Reč je o teorijskom modelu kretanja humanoidnog robota na kome se i danas zasniva kretanje svih vrsta androida. Pre nego što je ovaj model kretanja počeo da se primenjuje kod humanoida, roboti su imali veliki problem sa održavanjem ravnoteže u pokretu. Princip koji je osmislio profesor Vukobratović i danas se primenjuje kod mnogih čovekolikih robota, uključujući i ASIMO robota.
Robotsko odelo za paraplegičare
Već tokom 1971. godine istraživanja su se okrenula praktičnom radu i razvoju prvog aktivnog egzoskeleta, vrste robotskog odela, aktivnog mehaničkog uređaja koji ima antropomorfnu prirodu, nosi se uz telo sa namenom da poveća snagu i brzinu kretanja čoveka. Vukobratović je sa saradnicima u Srbiji razvio prvi kompletan egzoskelet za pokretanje ekstremiteta paraplegičara, gradeći ga od krutog materijala i nekoliko motora, snabdeven elektropneumatskim i elektromehaničkim motorima, a bio je u upotrebi već 1974. godine.
U istoriji svetske robotike poznato je da je ovaj pionirski doprinos Beogradske škole robotike, koja je pokrenula čitavu oblast istraživanja modularnih aktivnih ortopedskih pomagala, doprineo kasnijoj rehabilitaciji hiljada pacijenata.
Vukobratović autor najobimnije monografske serije iz oblasti robotike u svetu
Profesor Miomir Vukobratović rođen je 26. decembra 1931. u selu Botošu, u blizini Zrenjanina, u porodici prosvetnih i inženjerskih radnika.
Godine 1950. upisuje se na Vazduhoplovni odsek Mašinskog fakulteta u Beogradu, gde diplomira 1957. godine. Nakon studija zapošljava se u Vazduhoplovno-tehničkom institutu u Žarkovu, gde u periodu od 1958. do 1964. radi kao samostalni konstruktor. Paralelno s radom, posvećeno radi na doktorskoj disertaciji iz oblasti dinamike flatera, kritičnih oscilacija vazduhoplovnih konstrukcija, koju uspešno brani 1964. na matičnom fakultetu. Naslov teze bio je: "Prilog iz učavanju nelinearnog flatera". Početkom 1965. prelazi u Institut "Mihajlo Pupin" u Beogradu, gde postaje rukovodilac Laboratorije za robotiku, koja će kasnije prerasti u Centar. Ovde započinje najplodniji period njegovog naučnog i istraživačkog rada.
Svoju drugu doktorsku disertaciju, ovoga puta po pozivu, branio je 1972. u Moskvi, na Institutu za mašinske nauke, tadašnje Akademije nauka SSSR. Disertacija se bavila pitanjima dinamike, stabilno sti i upravljanja antropomorfnim mehanizmima, pod naslovom: "Dinamika, upravljanje, stabilnost i realizacija antropomorfnih aktivnih mehanizama".
U zvanje naučnog savetnika prof. dr Miomir Vukobratović izabran je 1977. na Elektrotehničkom fakultetu Univerziteta u Beogradu, a četiri godine kasnije, 1981, i u zvanje redovnog profesora na Mašinskom fakultetu u Beogradu.
Tokom svoje plodne naučne karijere, samostalno ili u saradnji s koautorima, objavio je više od 300 naučnih radova u prestižnim međunarodnim časopisima, kao i preko 400 radova u zbornicima radova s međunarodnih simpozijuma, konferencija i kongresa. Pored toga, autor je ili koautor ve likog broja monografija i udžbenika, među kojima se izdvajaju tri udžbenika na engleskom jeziku u izdanju Springer-Verlag, petnaest istraživačkih mo nografija na engleskom (izdavači: Springer-Verlag, Elsevier, Kluwer i World Scientific Publishing), od kojih su četiri prevedene na ruski, tri na japanski, a četiri na kineski jezik.
Osim toga, prof. Vukobratović je po pozivu objavio i dvanaest poglavlja u monografijama i stručnim priručnicima iz oblasti robotike na engleskom jeziku. Posebno se izdvaja monumentalna monografska serija u sedam tomova pod naslovom "Naučni osnovi robotike" (Scientific Fundamentals of Robotics), objavljena u periodu od 1982. do 1989. u izdanju Springer-Verlag, koja se smatra prvom i do danas najobimnijom monografskom serijom iz oblasti robotike u svetu.
Profesor Vukobratović je najcitiraniji naučnik u oblasti tehničkih nauka na prostoru nekadašnje Jugoslavije i jedan od najcitiranijih svetskih stručnjaka u oblasti robotike.
Za svoje izuzetne naučne i stručne doprinose dobio je najviša nacionalna (republička i savezna), kao i prestižna međunarodna priznanja.
Profesor Miomir Vukobratović jedan je od petsto Srba koji su obeležili 20. vek prema izboru Biografskog leksikona "Srbi koji su obeležili 20. vek, pet stotina ličnosti", autora i urednika Momčila Milanovića.
Za izuzetan doprinos nauci i obrazovanju, dobitnik je i najvišeg svetskog priznanja u oblasti robotike, nagrade „Jozef Engelberger“ za primenjena istraživanja i edukaciju, koju mu je 1996. dodelila Asocijacija američke robotske industrije (RIA).
Godine 2006, Svetski kongres automatike (World Automation Congress – WAC) mu je dodelio nagradu za životno delo.
Bio je redovni član Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU), inostrani član Akademije nauka SSSR-a (danas Ruska akademija nauka), redovni član Internacionalne akademije za inženjerstvo (sa sedištem u Moskvi), potpredsednik Naučnog društva Srbije, osnivač i dugogodišnji predsednik Akademije inženjerskih nauka Srbije (AINS), inostrani član više nacionalnih akademija, među kojima su japanska, kineska i mađarska inženjerska akademija, kao i još nekoliko uglednih stručnih akademija širom sveta.
Pored naučnog rada, bio je izuzetno angažovan i u nastavnom radu. Držao je uglavnom poslediplomske kurseve iz robotike širom tadašnje Jugoslavije, u Nišu, Novom Sadu, Ljubljani, Zagrebu, Rijeci, Skoplju i drugim univerzitetskim centrima. U Nišu je izvodio i nastavu na osnovnim studijama. Kao mentor i naučni rukovodilac, ostavio je snažan trag u akademskoj zajednici: pod njegovim mentorstvom odbranjeno je 29 magistarskih i 26 doktorskih disertacija, čime je oblikovao generacije mladih naučnika i istraživača.
Preminuo je 11. marta 2012. u Beogradu.
(EUpravo zato/Muzej nauke i tehnike)
