Ljudi koji se leče od raka neretko se istovremeno suočavaju sa depresijom i anksioznošću, pa uz terapiju protiv tumora koriste i lekove za mentalno zdravlje.
Nova analiza medicinskih podataka ukazuje na zanimljivu povezanost između dve vrste terapije: pacijenti koji su uzimali uobičajene antidepresive iz grupe SSRI imali su manji rizik od smrtnog ishoda tokom dve godine nakon početka imunoterapije.
Imunoterapija je način lečenja kojim se podstiče imunski sistem da prepozna i napadne ćelije raka. Naučnici sada pokušavaju da utvrde da li bi SSRI antidepresivi mogli dodatno da pojačaju taj odgovor.
SSRI možda utiču i na imunski sistem
Onkolog Cho-Hao Lee sa Medicinskog fakulteta Nacionalne odbrane u Tajvanu smatra da bi SSRI lekovi mogli da uklone još jednu "kočnicu" imunskog sistema, pored one na koju deluju lekovi koji se koriste u imunoterapiji.
SSRI, odnosno selektivni inhibitori ponovnog preuzimanja serotonina, sprečavaju vraćanje serotonina u ćelije. U ovu grupu lekova spadaju, između ostalih, fluoksetin, sertralin i escitalopram.
Kako bi ispitali moguću vezu sa ishodima lečenja, istraživači su analizirali zdravstvene podatke odraslih pacijenata sa solidnim tumorima koji su imali depresiju ili anksioznost. Pacijenti sa karcinomima krvi nisu bili uključeni u istraživanje.
Analizirani su pacijenti koji su počeli imunoterapiju između 2015. i 2025. godine. Istraživači su uporedili 1.567 pacijenata koji su koristili SSRI sa isto toliko pacijenata koji su uzimali benzodiazepine, lekove koji se najčešće koriste kod anksioznosti i problema sa spavanjem.
Grupe su međusobno usklađene prema 49 karakteristika, uključujući godine, pol, osobine tumora, druge bolesti i terapije, kako bi poređenje bilo što pouzdanije.
Pacijenti koji su uzimali SSRI imali nižu smrtnost
Tokom dvogodišnjeg praćenja, u grupi koja je koristila SSRI preminulo je 368 pacijenata, odnosno 23,5 odsto. U grupi koja je uzimala benzodiazepine umrlo je 539 pacijenata, odnosno 34,4 odsto.
Nakon dodatne analize, korišćenje SSRI lekova bilo je povezano sa približno 37 odsto manjim relativnim rizikom od smrti u odnosu na grupu koja je uzimala benzodiazepine.
Važno je naglasiti da to ne znači da su pacijenti živeli 37 odsto duže, već da je relativni rizik od smrtnog ishoda bio toliko niži u posmatranoj grupi.
Svih pet SSRI lekova koji su mogli pojedinačno da budu analizirani bilo je povezano sa nižom smrtnošću. U poređenju sa pacijentima koji nisu koristili nijednu od tih grupa lekova, oni koji su uzimali SSRI imali su oko 25 odsto manji rizik od smrti.
Naučnici traže biološko objašnjenje
Jedno od mogućih objašnjenja moglo bi da se krije u ulozi serotonina izvan mozga. Na serotonin reaguju i T-ćelije, ključne ćelije imunskog sistema koje učestvuju u borbi protiv tumora.
Ranije istraživanje, objavljeno 2025. godine u časopisu Cell, pokazalo je na miševima da transporter serotonina, protein na koji deluju SSRI lekovi, može da usporava aktivnost određenih imunskih ćelija. Kada je taj transporter blokiran, antitumorski imunski odgovor bio je snažniji.
U laboratorijskim eksperimentima kombinacija SSRI lekova i imunoterapije dovela je do bolje kontrole tumora. Nova studija pokušala je da ispita da li bi slična veza mogla da postoji i kod ljudi.
Istraživači su dodatno analizirali više od 8.000 uzoraka tumora iz međunarodne baze podataka. Kod 13 od 20 analiziranih vrsta raka utvrđeno je da je veća aktivnost gena odgovornog za transporter serotonina povezana sa manjim prisustvom upalnih T-ćelija u tumoru.
Ipak, ovi rezultati predstavljaju samo dodatnu potvrdu moguće teorije. Oni ne dokazuju da antidepresivi direktno menjaju stanje tumora kod ljudi.
Rezultati još nisu dokaz da antidepresivi produžavaju život
Autori istraživanja upozoravaju na nekoliko važnih ograničenja. Jedno od njih je to što nisu imali dovoljno podataka o fizičkom stanju pacijenata i njihovoj sposobnosti da obavljaju svakodnevne aktivnosti, što može značajno uticati na preživljavanje.
Takođe je moguće da su pacijenti koji su koristili benzodiazepine u proseku bili teže bolesni, jer se ti lekovi često propisuju kod izražene anksioznosti ili nesanice koja može pratiti pogoršanje zdravstvenog stanja.
Postoji i mogućnost da korišćenje SSRI nije bilo povezano sa samim tumorom, već sa činjenicom da su ti pacijenti možda imali bolju psihološku i ukupnu medicinsku podršku.
Zbog toga istraživači naglašavaju da rezultati ne mogu da dokažu uzročno-posledičnu vezu. Pacijenti nisu nasumično dobijali određene lekove, pa se ne može zaključiti da su upravo antidepresivi doveli do dužeg preživljavanja.
"Samo randomizovano kontrolisano istraživanje može da pokaže šta je uzrok, a šta samo prateći faktor", istakao je Lee.
Buduća istraživanja trebalo bi da prate ne samo preživljavanje, već i napredovanje bolesti i neželjene efekte terapije. Analiza uzoraka tumora pre i nakon lečenja mogla bi da pokaže da li dolazi do promena u aktivnosti imunskog sistema.
Za sada stručnjaci upozoravaju da ove rezultate ne treba tumačiti kao preporuku za korišćenje antidepresiva u lečenju raka.
"Ovo nije razlog da počnete da uzimate SSRI kako biste pojačali imunoterapiju, niti da samoinicijativno prestanete da koristite benzodiazepine", poručio je Lee.
Istraživanje je objavljeno u časopisu PLOS Medicine.
(M.A./EUpravo zato/index.rs)
