Srbija se već godinama suočava sa ozbiljnim demografskim izazovima. Prema najnovijim podacima, u zemlji živi nešto više od 6,5 miliona stanovnika, dok je gotovo svaki četvrti građanin stariji od 65 godina. Statistika pokazuje da na 100 dece mlađe od 15 godina dolaze čak 153 osobe starije od 65, što jasno ukazuje na ubrzano starenje stanovništva.
Prošle godine rođeno je manje od 60.000 beba, dok je broj preminulih premašio 95.000. Zbog negativnog prirodnog priraštaja Srbija je u poslednjoj deceniji izgubila oko 435.000 stanovnika.
O ovoj temi za Radio Beograd govorili su demograf dr Vladimir Nikitović iz Instituta društvenih nauka i profesor dr Veljko Mijušković sa Ekonomskog fakulteta Univerziteta u Beogradu, koji smatraju da se posledice dugogodišnjih demografskih trendova ne mogu rešiti preko noći.
Državne mere dale prve rezultate
Kako bi podstakla rađanje i ublažila negativne demografske trendove, država je poslednjih godina uvela niz mera. Među njima su finansijska pomoć za rođenje prvog, drugog, trećeg i četvrtog deteta, subvencije za kupovinu prve nekretnine namenjene majkama, kao i povoljni stambeni krediti za mlade.
Prema podacima Ministarstva za brigu o porodici, u prvoj polovini godine zabeležen je rast nataliteta od oko 3,2 odsto u odnosu na isti period prethodne godine. Stručnjaci ocenjuju da je to ohrabrujući signal, ali upozoravaju da je prerano govoriti o dugoročnom preokretu.
Zašto mladi sve kasnije osnivaju porodicu?
Demograf Vladimir Nikitović ističe da kasnije stupanje u brak i roditeljstvo nije problem karakterističan samo za Srbiju.
Duži period školovanja, ekonomska neizvesnost i rešavanje stambenog pitanja razlozi su zbog kojih mladi širom Evrope odlažu osnivanje porodice. Ipak, smatra da Srbija ima jednu važnu prednost, istraživanja pokazuju da većina mladih i dalje želi dvoje ili više dece.
"Ukoliko im omogućimo lakše rešavanje stambenog pitanja i veću ekonomsku sigurnost, to može značajno doprineti povećanju nataliteta", ocenjuje Nikitović.
Profesor Veljko Mijušković smatra da finansijski podsticaji sami po sebi nisu dovoljni. Prema njegovim rečima, promenio se način života i sistem vrednosti mladih generacija.
"Današnji mladi mnogo kasnije postaju spremni za porodične obaveze. Fokusirani su na obrazovanje, karijeru i lični razvoj, što utiče na odlaganje braka i roditeljstva", kaže Mijušković.
Nedostatak radnika sve veći problem
Dok broj stanovnika opada, privreda se suočava sa sve izraženijim nedostatkom radne snage, posebno u zanatskim i građevinskim zanimanjima.
Zbog toga Srbija poslednjih godina zapošljava sve veći broj stranih radnika, uglavnom iz zemalja Azije i Bliskog istoka. Istovremeno, nakon početka rata u Ukrajini povećan je i broj stranih državljana koji su se doselili u Srbiju, među kojima najveći deo čine ruski državljani.
Prema procenama, Srbiju svake godine napusti između 50.000 i 55.000 ljudi na period duži od godinu dana, dok se oko 35.000 njih vrati, pa je neto odlazak manji od 15.000 stanovnika godišnje.
Uprkos tome, zahvaljujući većem prilivu stranaca, Srbija je prvi put posle tri decenije ostvarila pozitivan migracioni bilans.
Obrazovanje mora da prati potrebe privrede
Sagovornici smatraju da je jedan od ključnih zadataka prilagođavanje obrazovnog sistema potrebama tržišta rada.
Poslodavci već godinama ukazuju na nedostatak molera, mesara, obućara, električara, građevinskih radnika i drugih zanatlija, dok istovremeno veliki broj mladih završava fakultete za zanimanja za koja nema dovoljno radnih mesta.
Mijušković ocenjuje da bi veće ulaganje u srednje stručne škole i dualno obrazovanje moglo značajno da doprinese rešavanju ovog problema.
Pritisak na penzioni sistem
Produžen životni vek predstavlja veliki uspeh medicine i boljih životnih uslova, ali istovremeno povećava pritisak na penzioni sistem.
Granica za odlazak u penziju od 65 godina uvedena je još početkom prošlog veka, dok današnje generacije žive znatno duže i ostaju radno sposobne više godina.
Prema podacima nacionalnih transfer računa, prosečan građanin Srbije više doprinosi budžetu nego što iz njega koristi sredstva između 27. i 58. godine života. Upravo zbog toga stručnjaci smatraju da će u budućnosti biti neophodno razmišljati o fleksibilnijim modelima penzionisanja, ali i većem razvoju privatnih penzionih fondova.
Mogu li migracije rešiti problem?
Iako doseljavanje stranih radnika delimično ublažava nedostatak radne snage, stručnjaci upozoravaju da migracije same po sebi ne mogu zaustaviti demografski pad.
Prema procenama demografa, Srbiji bi bio potreban višestruko veći priliv stanovništva nego što je danas realno moguć kako bi se značajno promenio odnos između radno sposobnog i starijeg stanovništva.
Ima li razloga za optimizam?
Iako demografska slika nije ohrabrujuća, stručnjaci smatraju da nije kasno za promene. Veća ulaganja u obrazovanje, podsticaji za mlade porodice, ravnomerniji regionalni razvoj i stabilnije tržište rada mogli bi da ublaže negativne trendove.
Demografska politika, poručuju, nije pitanje jedne mere ili jedne godine, već dugoročne strategije od koje zavise tržište rada, penzioni sistem i budući razvoj Srbije.
(M.A./EUpravo zato/rts.rs)
