U polumraku radionice u Kremoni, dok jutarnja magla još uvek obavija kamene ulice severne Italije, Antonio Stradivari prelazio prstima preko komada drveta kao da osluškuje nešto što niko drugi nije mogo da čuje ili razume. Smrča iz alpskih šuma i javor sa Balkana za njega nisu bili običan materijal, već tela budućih instrumenata.
U njegovoj radionici mirisali su lak, piljevina i smola. Tanke drvene ploče savijane su nad vatrom, a svaki milimetar violine oblikovan je ručno, sa gotovo opsesivnom preciznošću. Stradivari nije pravio samo instrumente, stvarao je rezonantne kutije čija sposobnost je bila da sačuvaju emociju onoga ko je koristi, ili se bar tako priča.
Violine iz njegovog "zlatnog perioda" (između 1700. i 1720. godine), i danas se smatraju vrhuncem zanatske umetnosti. Naučnici su vekovima pokušavali da otkriju u čemu je njihova tajna, ali čini se bezuspešno.
Koja je tajna Stradivarijevih violina?
Antonio Stradivari je bio italijanski majstor iz Kremone, grada koji je u 17. i 18. veku predstavljao centar izrade gudačkih instrumenata. Tokom života napravio je više od hiljadu instrumenata: violina, viola, violončela i harfi, ali se veruje da je do danas sačuvano njih 650. Svaki primerak ima ime, istoriju i gotovo mitski status među muzičarima.
Njegove violine nastajale su ručno, sloj po sloj, od pažljivo biranog drveta. Međutim, ono što fascinira naučnike nije samo umeće izrade, već i pitanje: zašto one zvuče drugačije?
Neki tvrde da je tajna u laku kojim je premazivao instrumente. Drugi smatraju da odgovor leži u klimatskom periodu poznatom kao "malo ledeno doba", tokom kog su zime u Evropi bile oštrije, pa je drveće sporije raslo i stvaralo gušće godove. Takvo drvo je kako se veruje moglo da proizvodi neobično čist i rezonantan ton.
Ipak, priča nije sasvim jednostavna. Tokom poslednjih decenija sprovedeni su brojni "testovi" u kojima su vrhunski violinisti svirali i moderne i Stradivarijeve instrumente, bez spoznaje koji je koji.
Rezultati su često iznenađivali: mnogi nisu mogli pouzdano da razlikuju Stradivarija od savremenih violina, a ponekad su čak birali nove instrumente kao prijatnije za sviranje.
I možda se baš tu krije tajna, Stradivarijeve violine nose istoriju u sebi. Preživele su ratove, požare, krađe i putovanja preko kontinenata. Svirali su ih najveći virtuozi sveta, a pojedini instrumenti danas vrede i više miliona dolara. Neke violine čuvaju se u muzejima, dok su druge poverene vrhunskim muzičarima koji ih koriste na svojim koncertima.
Danas su Stradivarijeve violine među najskupljim predmetima u svetu muzike. Čuveni "Lady Blunt" iz 1721. godine, prodat je 2011. za neverovatnih 15,9 miliona dolara i dugo je držao rekord najskupljeg instrumenta ikada prodatog na aukciji. Međutim, 2025. godine violina "Baron Knoop" iz 1715., koja je dostigla čak 23 miliona dolara, čime je postala najskuplja violina u istoriji.
(EUpravo zato)
