Pejzaži Sicilije često podsećaju na razglednice, spoj obale, brda i planina koji lako parira nekim od najlepših pejzaža na svetu. Ipak, u dolini Belice, na zapadu ostrva, nalazi se prizor koji odudara od svega poznatog: dva brežuljka koji svedoče o jednoj od najvećih tragedija moderne Italije, ali i o neobičnom pokušaju da se ona sačuva kroz umetnost.
Na jednom od njih nalaze se ruševine nekadašnjeg grada Gibelina, razorenog u zemljotresu 15. januara 1968. godine. Na drugom, ogromna betonska površina, poznata kao "Kreto di Buri", monumentalno umetničko delo koje prekriva ostatke grada. Ova instalacija, završena 2015. godine prema ideji umetnika Alberta Burija, prostire se na više od 80.000 kvadratnih metara i prati mrežu nekadašnjih ulica ovohg grada. Posetioci danas hodaju "ulicama" koje zapravo predstavljaju pukotine između betonskih blokova, simbolično zamrznutog grada.
Na taj način, Gibelina je postala svojevrsna moderna Pompeja, ne zatrpana pepelom, već svesno prekrivena betonom kako bi sećanje na nju ostalo trajno.
Razaranje koje je promenilo sve
Zemljotres koji je pogodio dolinu Belice bio je prvi veliki potres moderne Italije. Serija podrhtavanja kulminirala je u noći između 14. i 15. januara, kada je udar jačine 6,4 stepena Rihterove skale sravnio sa zemljom 21 naselje. Najteže su stradale Gibelina, Salaparuta i Pođoreale.
Poginulo je 296 ljudi, više od 1.000 je povređeno, a gotovo 100.000 ostalo je bez doma. Mnogi su uspeli da napuste kuće na vreme, jer su prethodni potresi upozorili na opasnost, ali razmere razaranja bile su potpune.
Obnova, međutim, nije bila ni brza ni jednostavna. Država je u početku nudila novac i čak karte za iseljavanje u SAD i Australiju, umesto obnove siromašnog regiona. Stanovnici su godinama živeli u šatorima i privremenim barakama, često bez osnovnih uslova.
Novi grad, ali bez duše?
Za razliku od drugih naselja, Gibelina nije obnovljena na istom mestu. Zahvaljujući tadašnjem gradonačelniku Ludoviku Koraou, grad je izmešten na ravnicu, bliže saobraćajnicama, sa idejom da se obezbedi bolja budućnost.
Nova Gibelina građena je kao moderan, eksperimentalni grad, sa širokim ulicama, bez centralnog trga i prilagođena automobilima, a ne ljudima. Takav koncept bio je stran lokalnom stanovništvu, naviknutom na bliskost i život u zajednici.
Istovremeno, vlasti i umetnici pokušali su da gradu udahnu "dušu" kroz umetnost.
Grad kao galerija
Od 1970-ih, Gibelina postaje centar savremene umetnosti. U grad dolaze brojni umetnici, arhitekte i intelektualci, ostavljajući iza sebe dela koja su transformisala prostor: skulpture, instalacije, pozorišne scene i muzeje.
Danas ovaj mali sicilijanski grad poseduje hiljade umetničkih dela, najviše po glavi stanovnika u Italiji i desetine lokacija posvećenih savremenoj umetnosti. Zbog toga je 2026. godine proglašen prvom italijanskom prestonicom savremene umetnosti, uz niz izložbi i kulturnih događaja. Festival Orestiadi, koji se tamo održavao, postao je jedan od najznačajnijih umetničkih događaja u Evropi, ali se posetioci nisu zadržavali.
Ipak, uprkos umetničkom značaju, Gibelina se suočava sa problemima tipičnim za ruralnu Italiju, depopulacijom i ekonomskim stagnacijama. Grad danas ima oko 3.000 stanovnika, upola manje nego pre zemljotresa, a ni turisti nisu naročito zainteresovani.
Posetioci ga često opisuju kao neobično i pomalo sablasno mesto: široke, prazne ulice bez pešaka, ali sa skrivenim "džepovima" života u kafićima i restoranima.
Upravo zato, 2026. godina vidi se kao šansa za novi početak, ne samo kao turistička promocija, već kao pokušaj da se umetnost ponovo poveže sa zajednicom i privuče nova generacija stvaralaca.
Gibelina tako ostaje jedinstven primer grada koji nije pokušao da izbriše tragediju, već da je pretvori u trajno sećanje i umetnost koja traje.
(EUpravo zato/CNN)
