Uvođenje novih inovativnih terapija u onkologiji predstavlja jednu od najznačajnijih promena u lečenju malignih bolesti u poslednjih nekoliko decenija. Ciljane i imunološke terapije ne utiču samo na produžavanje životnog veka, već i na ono što je pacijentima često podjednako važno, bolji kvalitet života tokom lečenja.
Kako medikalni onkolog doc. dr Zoran Andrić iz KBC "Bežanijska kosa" objašnjava, reč je o terapijama koje značajno proširuju spektar dostupnih opcija za pacijente u Srbiji. Uključujući one koji boluju od karcinoma pluća, dojke, jetre, žučnih kanala, bešike i ginekoloških karcinoma. Bolesti kod kojih su terapijske mogućnosti do sada često bile ograničene, naročito u uznapredovalim stadijumima.
"Radi se o najsavremenijim, inovativnim lekovima koji su dostupni u velikim svetskim centrima. Republika Srbija i pre svega Ministarstvo zdravlja je njihovim uvođenjem omogućila našim sugrađanima priliku da se leče na najsavremeniji način," ističe doc. dr Andrić.
Kada "siroče" dobija terapiju
Rak pluća je najčešći i najsmrtonosniji malignitet u Srbiji. Od njega godišnje oboli oko 7.000 ljudi, a više od 5.000 izgubi život. Dodatni problem predstavlja činjenica da se u više od 70 odsto slučajeva dijagnostikuje u uznapredovalim stadijumima.
Uvođenjem novih terapija, poseban pomak uočava se kod sitnoćelijskog karcinoma pluća. On je decenijama unazad bio poznat kao bolest sa ograničenim terapijskim opcijama, te je među stručnjacima nazivan "siročetom". Sada će postati dostupna imunoterapija, jedina odobrena za primenu kod pacijenata u svim stadijumima ove bolesti.
"Standard lečenja više od 30 godina bio je nepromenjen i svodio se na hemoterapiju. Danas se toj terapiji dodaje imunoterapija, koja značajno menja tok i prognozu ove bolesti," objašnjava doc. dr Andrić.
Imunoterapija se uvodi i kod nesitnoćelijskog karcinoma pluća u ranijim stadijumima bolesti, pre svega u stadijumu III, i jedina je imunoterapija odobrena za primenu u ovom stadijumu, što predstavlja značajan pomak u lečenju i boljoj kontroli toka bolesti.
Od neizlečivog ka hroničnom
U Srbiji se svake godine dijagnostikuje oko 4.000 novih slučajeva raka dojke, a značajan broj pacijentkinja bolest otkrije u uznapredovaloj fazi. Upravo u tim situacijama nove terapije donose najveću nadu.
Jedna od najvažnijih inovacija su antitelo-lek konjugati, ciljana terapija koja omogućava da citotoksični lek direktno dođe do maligne ćelije, što za posledicu ima manji uticaj na zdravo okolno tkivo.
"Kada govorimo o metastatskom karcinomu dojke ovi lekovi su se pokazali kao izuzetno efikasni i značajno produžili preživljavanje pacijentkinja. U pojedinim slučajevima metastatska bolest dojke se prevodi u hroničnu fazu, uz višegodišnje preživljavanje pacijentkinja", kaže doc. dr Andrić.
Takođe, dosadašnji pristup u lečenju karcinoma dojke uključivao je lekove koji blokiraju HER2 receptor, ali su oni bili efikasni samo kada je na HER2 imao veliku koncentraciju receptora na malignim ćelijama (u visokim koncentracijama, tj. HER2 3+).
"Novi lek AstraZeneke, međutim, može da pomogne i pacijentkinjama sa nižim nivoima HER2 (HER2 1+ i 2+). Čak i u slučajevima kada je HER2 na veoma niskom nivou (0+), ali postoji mali broj ćelija koje su pozitivne. Studije ukazuju da ovaj lek može da se primeni i u tim situacijama," dodaje doc. dr Andrić.
Drugim rečima, ovim lekom se broj pacijentkinja koje imaju korist od ciljane terapije uvećava, pa čak i uključuje one koje ranije nisu bile potencijalni kandidati.
Nove opcije za retke i agresivne tumore
Uvođenje novih inovativnih terapija ne odnosi se samo na najčešće malignitete. Kod karcinoma žučnih kanala, pacijenti su decenijama bili ograničeni po pitanju terapija.
Ukoliko se tome doda i činjenica da je u pitanju agresivan tumor (sa petogodišnjom stopom preživljavanja koja često ne prelazi 10 do 15 odsto u zavisnosti od stadijuma), uvođenje imunoterapije uz standardnu hemoterapiju predstavlja prvi značajniji pomak u lečenju ovih bolesti nakon dugog perioda.
Slična situacija je i sa hepatocelularnim karcinomom (HCC), najčešćim tumorom jetre, koji se u velikom broju slučajeva otkriva kasno. Iako je kombinacija biološke i imunoterapije već dostupna, novi pristup donosi dodatnu opciju, tzv. dualnu imunoterapiju.
"To je posebno važno za pacijente kod kojih biološka terapija nije pogodna, na primer zbog stanja jetre ili prisutnih variksa jednjaka. U takvim situacijama, dualna imunoterapija predstavlja terapiju izbora", objašnjava doc. dr Andrić.
Ove nove terapije ne obuhvataju samo najčešće tumore. Konkretno, uvedene su novine i za pacijente sa ranijim stadijumima karcinoma bešike, kao što je takozvani mišićnoinvazivni karcinomom bešike kada je tumor "probio" površinski sloj bešike i zahvatio mišićni deo zida bešike.
"Uveden je novi terapijski protokol usklađen sa savremenim globalnim smernicama, sa jasnim ciljem da se smanji rizik od povratka bolesti nakon inicijalnog lečenja," dodaje.
U perioperativnom pristupu, sistemska terapija se daje ciljano pre ili posle operacije da bi se smanjila tumorska masa, eliminisale mikrometastaze i umanjio rizik od recidiva.
Ovakva strategija, usklađena sa međunarodnim smernicama, poboljšava šansu za izlečenje i produžava period bez znakova bolesti. Na taj način, pacijenti dobijaju kontinuiranu zaštitu u kritičnoj fazi praćenja bolesti.
Nove mogućnosti imaju i pacijentkinje sa uznapredovalim karcinomom jajnika sa pozitivnim HRD statusom.
"Reč je o ciljanoj terapiji dostupnoj o trošku države, koja se nakon inicijalnog lečenja primenjuje kao održavanje kod pacijentkinja kod kojih je HRD potvrđen molekularnim testiranjem, čime se personalizuje terapija i dokazano produžava vreme bez progresije bolesti," objašnjava doc. dr Andrić i dodaje da u praksi to najčešće znači duže remisije, ređe hospitalizacije i odlaganje potrebe za narednim linijama sistemske terapije, uz očuvaniji kvalitet svakodnevice, dok hirurgija i standardna hemoterapija ostaju temelj lečenja.
Duži život, ali i kvalitetniji
Jedna od ključnih prednosti novih terapija nije samo duži životni vek, već i način na koji se on živi tokom najtežih faza, tokom lečenja.
Imunoterapija se generalno bolje podnosi u odnosu na klasičnu hemoterapiju, zbog čega pacijenti prijavljuju manje neželjenih efekata, ali i bolji kvalitet života.
"Kvalitet života značajno se poboljšava, jer to znači da se nakon 2 do 4 inicijalna ciklusa hemoterapije pacijent leči imunoterapijom kao terapijom održavanja," zaključuje dr Andrić.
Nove terapijske opcije, sada dostupne pacijentima u Srbiji o trošku države označavaju važan iskorak ka savremenijem i preciznijem pristupu lečenju malignih bolesti.
One ne menjaju samo dužinu života, već i način na koji se on živi. Savremenim terpaijama se pacijentima omogućava da i u najtežim trenucima žive sa manje ograničenja i uz očuvan kvalitet. Upravo u tome leži njihova najveća vrednost.
(EUpravo zato)
