Cene energenata za domaćinstva širom Evrope, koje su naglo porasle nakon ruske invazije na Ukrajinu 2022. godine, u međuvremenu su se stabilizovale, ali su i dalje znatno više nego pre energetske krize.
Troškovi struje i gasa posebno pogađaju domaćinstva sa nižim prihodima.
Prema podacima Eurostata, prosečno domaćinstvo u Evropskoj uniji na električnu energiju, gas i druga goriva troši oko 4,6 odsto ukupnog budžeta, prenosi Euronews.
Podaci Indeksa cena energije za domaćinstva (HEPI) za početak 2026. godine pokazuju ogromne razlike u cenama energenata među evropskim gradovima, kako unutar EU, tako i u zemljama van Unije, uključujući Srbiju.
Cene struje: Beograd među najjeftinijima u Evropi
Početkom januara 2026. godine cena električne energije za domaćinstva u Evropi kretala se od 8,8 evrocenti po kilovat-satu (c€/kWh) u Kijevu do čak 38,5 c€/kWh u Bernu.
Prosečna cena u Evropskoj uniji iznosila je 25,8 c€/kWh.
Među gradovima sa najvišim cenama struje nalaze se Bern, Berlin, Brisel, Dablin, London i Prag, gde se cena kreće oko ili iznad 36 c€/kWh.
Na suprotnoj strani liste nalaze se glavni gradovi istočne i jugoistočne Evrope.
Uz Kijev, među gradovima sa najnižim cenama su Budimpešta (9,6), Podgorica (11,1) i Beograd (11,6 c€/kWh), što Srbiju svrstava među zemlje sa najjeftinijom električnom energijom za domaćinstva u Evropi u nominalnom iznosu.
Uopšteno, cene struje su niže u prestonicama srednje i istočne Evrope, dok su u najvećim zapadnoevropskim ekonomijama znatno iznad proseka EU.
Zašto su razlike toliko velike?
Autori HEPI indeksa navode da na razlike u cenama utiče niz faktora specifičnih za svako tržište. Među najvažnijima su energetski miks (odnos između gasa, uglja, nuklearne energije i obnovljivih izvora), način na koji države nabavljaju energiju, postojanje subvencija, kao i visina poreza i troškova distribucije.
Upravo poreska opterećenja i mrežni troškovi u velikoj meri objašnjavaju zašto su cene u gradovima poput Berlina ili Brisela znatno više nego u Beogradu ili Budimpešti.
Kada se uzme u obzir kupovna moć, slika se menja
Međutim, nominalna cena ne govori celu priču.
Kada se cene struje uporede sa standardom kupovne moći (SKM), koji uzima u obzir visinu prihoda stanovništva, poredak se značajno menja.
Prema ovom kriterijumu, cene struje se kreću od 10,9 u Oslu do čak 49 u Bukureštu.
Gradovi sa visokim prihodima, poput Berna ili Luksemburga, padaju znatno niže na listi stvarnog opterećenja, dok gradovi u istočnoj Evropi, uprkos nižim nominalnim cenama, postaju znatno skuplji za građane.
To znači da, iako je struja u Beogradu nominalno jeftina, ona i dalje predstavlja ozbiljan trošak za domaćinstva zbog nižeg prosečnog standarda u poređenju sa zapadnom i severnom Evropom.
Cene gasa: ogromne razlike širom Evrope
Razlike su još izraženije kada je reč o prirodnom gasu.
U januaru 2026. godine cena gasa kretala se od 1,6 c€/kWh u Kijevu do čak 35 c€/kWh u Stokholmu.
Unutar EU, gas u Stokholmu bio je više od 13 puta skuplji nego u Budimpešti, gde je iznosio 2,6 c€/kWh. Amsterdam je drugi najskuplji sa 17,4 c€/kWh, dok slede Bern, Lisabon, Rim i Pariz, sa cenama iznad proseka EU od 10,6 c€/kWh.
Specifičnost Stokholma objašnjava se time što u celoj Švedskoj relativno mali broj domaćinstava koristi gas, a većina je priključena na izolovanu mrežu u samom gradu, što dodatno podiže cenu.
Gas i kupovna moć: stvarno opterećenje domaćinstava
Kada se cene gasa prilagode standardu kupovne moći, Stokholm ostaje najskuplji grad u Evropi. Raspon se tada kreće od 3,6 u Budimpešti do 28,5 u Stokholmu.
I ovde dolazi do velikih pomeranja: zapadnoevropski gradovi sa visokim prihodima padaju na listi stvarnog opterećenja, dok gradovi u istočnoj Evropi postaju skuplji kada se u obzir uzmu primanja građana.
Ova analiza pokazuje da niske nominalne cene energenata u zemljama poput Srbije ne znače nužno i manji finansijski teret za domaćinstva, dok su u bogatijim evropskim državama visoke cene često ublažene znatno većim prihodima.
(M.A./EUpravo zato/index.hr)
