Starenje stanovništva više nije tema koja se tiče samo zdravstvenog i socijalnog sistema. Ono menja način na koji funkcionišu tržište rada, penzioni sistemi, zdravstvena zaštita, gradovi, porodice i međugeneracijski odnosi.
Prema podacima Ujedinjenih nacija, broj ljudi starijih od 60 godina u svetu danas je oko 1,2 milijarde, a do 2050. godine mogao bi da dostigne 2,1 milijardu, približno petinu svetske populacije.
UN duži životni vek vidi kao jedno od velikih dostignuća savremenog društva, ali istovremeno upozorava da više godina života ne znači automatski i više godina provedenih u dobrom zdravlju, sigurnosti i blagostanju.
Srbija među zemljama sa izraženim starenjem stanovništva
Demografska slika Srbije jasno pokazuje koliko je ovaj proces važan i za našu zemlju.
Prema najnovijim podacima Republičkog zavoda za statistiku, Srbija je 2025. godine imala procenjenih 6.549.901 stanovnika. Istovremeno, čak 22,9 odsto stanovništva bilo je starije od 65 godina, dok je dece mlađe od 15 godina bilo 14,4 odsto. Prosečna starost stanovništva iznosila je 44,2 godine.
Drugim rečima, gotovo svaki četvrti stanovnik Srbije ima 65 ili više godina.
Podaci pokazuju i da proces nije nov, već dugotrajan. Broj stanovnika Srbije kontinuirano se smanjuje još od 2002. godine, dok se istovremeno povećava udeo starijih u ukupnoj populaciji. Statistical Publications
Razlike među delovima zemlje su pritom velike. U Zaječarskoj oblasti stariji od 65 godina čine čak 31 odsto stanovništva, dok je njihov udeo najniži u Raškoj oblasti, gde iznosi 19 odsto. Statistical Publications
Ovi podaci pokazuju da starenje stanovništva nije samo pitanje budućnosti, ono je već jedna od ključnih karakteristika demografske slike Srbije.
Gotovo svaki četvrti stanovnik Srbije stariji je od 65 godina.
Nije dovoljno samo živeti duže
Ovogodišnja poruka UN zato pomera fokus sa samog produžavanja životnog veka na kvalitet života u starosti.
Duža životna dob donosi nove potrebe: zdravstveni sistem mora da bude spreman za veći broj ljudi kojima je potrebna dugotrajna ili integrisana nega, socijalna zaštita mora da odgovori na rizik od siromaštva i izolacije, dok tržište rada mora da pronađe načine da starijim ljudima koji žele i mogu da rade omogući da ostanu aktivni.
Poseban izazov predstavlja neformalna nega, pomoć koju članovi porodice pružaju starijim i zavisnim osobama. Kako stanovništvo stari, taj teret može postajati sve veći, posebno u društvima u kojima se veliki deo brige i dalje oslanja upravo na porodicu.
UN upozorava i na problem diskriminacije po osnovu godina. Starije osobe mogu se suočiti sa preprekama u pristupu zdravstvenoj zaštiti, zaposlenju, stanovanju, socijalnoj zaštiti, digitalnim tehnologijama i javnom životu. Zbog toga se pitanje starenja sve više posmatra i kroz prizmu ljudskih prava.
Šta znači "zdravo starenje"?
Cilj nije samo produžiti broj godina koje čovek živi, već omogućiti da što veći deo tog vremena provede uz očuvano zdravlje, samostalnost i mogućnost da učestvuje u životu zajednice.
U tome značajnu ulogu imaju prevencija i zdrave životne navike, ali i dostupnost zdravstvenih i socijalnih usluga, bezbedno stanovanje, pristupačan javni prevoz, prilagođeni javni prostori i mogućnost obrazovanja tokom čitavog života.
Nije dovoljno da živimo duže - važno je da duže živimo zdravo, samostalno i dostojanstveno.
Važna je i promena pogleda na starost. Starije osobe nisu samo korisnici zdravstvenih ili socijalnih usluga. One su članovi porodica, radne snage i zajednica, negovatelji, volonteri i prenosioci znanja i iskustva.
Upravo zato ovogodišnja poruka UN govori o potrebi da se sistemi prilagode dužem životu, od penzionog i zdravstvenog sistema do obrazovanja, stanovanja i tržišta rada.
Srbija mora da se pripremi za društvo koje stari
Za Srbiju je ovaj izazov posebno značajan jer se demografsko starenje odvija istovremeno sa smanjenjem ukupnog broja stanovnika.
Prema zvaničnim podacima, Srbija je 2002. godine imala oko 7,5 miliona stanovnika, dok je procena za 2025. nešto ispod 6,55 miliona. U istom periodu struktura stanovništva značajno se promenila u korist starijih generacija.
To znači da će pitanje starosti sve više biti povezano sa gotovo svim oblastima javnog života.
Biće potrebno više kapaciteta za zdravstvenu i dugotrajnu negu, ali i više pažnje posvećene prevenciji bolesti i očuvanju funkcionalnosti ljudi u starijem dobu. Istovremeno, biće važno omogućiti starijima koji žele da ostanu profesionalno ili društveno aktivni da to i učine.
Poseban značaj imaće i razvoj usluga u lokalnim zajednicama, kako starost ne bi automatski značila izolaciju ili zavisnost od porodice.
Starost kao deo budućnosti svih generacija
Međunarodni dan starijih osoba zato nije samo dan posvećen jednoj generaciji. On otvara pitanje društva u kojem će većina ljudi imati priliku da živi duže nego prethodne generacije.
To znači da se odluke koje se donose danas, o zdravstvu, obrazovanju, radu, penzijama, stanovanju i socijalnoj zaštiti, direktno odnose i na to kako će izgledati život budućih starijih generacija.
Ujedinjene nacije poručuju da produžen životni vek predstavlja i priliku. Starije osobe mogu nastaviti da doprinose porodicama, zajednicama i ekonomiji, ali je za to potrebno društvo koje uklanja prepreke, štiti dostojanstvo i omogućava ljudima da ostanu aktivni bez obzira na godine.
U Srbiji, gde je gotovo četvrtina stanovništva već starija od 65 godina, pitanje više nije da li će se društvo prilagoditi starenju stanovništva. Ono je već počelo da se menja.
Izazov je kako tu promenu pretvoriti u društvo u kojem duži život neće značiti samo više godina, već i više godina provedenih uz zdravlje, sigurnost, dostojanstvo i mogućnost da svaka generacija ostane njegov aktivan deo.
(M.A./EUpravo zato)
