Od „Priče o Siljanu“ Tamare Kotevske, filma koji je osvojio međunarodnu filmsku scenu, do nagrađivanih ostvarenja Đorčeta Stavreskog i Đorđija Unkovskog - druga Revija makedonskog filma od 12. do 14. novembra donosi tri dana savremene makedonske kinematografije u Beogradu.
Makedonska kinematografija poslednjih godina ostvaruje izuzetne rezultate na međunarodnoj filmskoj sceni. Njeni autori osvajaju prestižne festivalske nagrade, njihovi filmovi dobijaju međunarodna priznanja i nominacije, a pojedina ostvarenja stižu do najznačajnijih svetskih distributera i publike. Ipak, uprkos tom uspehu, makedonski film u Srbiji i dalje je nedovoljno prisutan i nedovoljno poznat široj publici.
U tom kontekstu, od 12. do 14. novembra 2026. godine, u Ustanovi kulture „Parobrod“ u Beogradu biće održana 2. Revija makedonskog filma u Srbiji, koja donosi izbor igranih, dokumentarnih i kratkometražnih filmova, susrete sa filmskim autorima, masterclass i prateći muzički program.
U središtu ovogodišnje revije nalazi se dokumentarni film „Priča o Siljanu“ rediteljke Tamare Kotevske, ostvarenje koje je postalo jedan od najznačajnijih međunarodnih uspeha savremene makedonske kinematografije. Tamara je veliki svetski uspeh doživela kao autorka sada već čuvenog filma „Medena zemlja“, koji je bio nominovan za Oskara u 2 kategorije.
Nakon svetske premijere na 82. Filmskom festivalu u Veneciji, gde je osvojio nagradu Cinema and Arts Award, „Priča o Siljanu“ nastavio je izuzetan međunarodni put. Film je osvojio dve nagrade Američkog udruženja dokumentarnih filmova IDA - za najbolji dugometražni dokumentarni film i fotografiju, dobio dve Emmy nominacije, nominacije za Critics Choice Documentary Awards i Producers Guild of America, a zvanični je kandidat Severne Makedonije za Oskara u kategoriji međunarodnog dugometražnog filma. Njegovu svetsku distribuciju potpisuje National Geographic Documentary Films. Uz to, Tamara Kotevska osvojila je dva priznanja Wildscreen Panda Awards, poznata kao „Zeleni Oskari“, za režiju i produkciju.
Inspirisana makedonskom narodnom pričom o dečaku Siljanu koji se, nakon sukoba sa ocem, pretvara u rodu, Kotevska gradi dokumentarnu priču o makedonskom zemljoradniku Nikoli Conevu, njegovoj porodici, ekonomskoj neizvesnosti i neobičnom prijateljstvu koje se razvija između čoveka i povređene bele rode. Kroz intimnu priču o čoveku i prirodi, film otvara univerzalna pitanja opstanka, pripadnosti, porodičnih odnosa i odnosa prema svetu koji se menja.
Publika će imati priliku da pogleda film i da se u subotu, 14. novembra, susretne sa Tamarom Kotevskom i razgovara o njenom stvaralaštvu i međunarodnom putu njenih ostvarenja.
Igrani program: od crne komedije do balkanske istorije
Na programu je „Iscelitelj“, igrani film reditelja Đorčeta Stavreskog, crna komedija sa elementima društvene satire. Kroz neobičnu priču o automehaničaru koji pokušava da izleči bolesnog oca, film govori o savremenom makedonskom društvu, zdravstvenom sistemu i ljudskoj potrebi za nadom. Imao je svetsku premijeru na festivalu Tallinn Black Nights, prikazan je na više od 90 festivala, osvojio je niz međunarodnih priznanja i bio makedonski kandidat za Oskara. Nakon projekcije publika će imati priliku da razgovara sa rediteljem.
Đorče Stavreski će u petak, 13. novembra, održati i masterclass „Filmska tenzija u procesu stvaranja filma“, posvećen jednom od ključnih elemenata filmskog pripovedanja i autorskom procesu.
Drugi igrani naslov je „Balkan nije mrtav“, istorijska drama reditelja Aleksandra Popovskog, sa Nikolom Ristanovskim u glavnoj ulozi. Po scenariju Dejana Dukovskog, uz muziku Kirila Džajkovskog, film prati sudbine makedonske porodice iz Bitolja na prelazu iz 19. u 20. vek, ukrštajući njihove živote sa pričom o putovanju Orijent ekspresom. Ostvarenje donosi spoj porodične drame, istorijskih previranja i balkanskog identiteta.
Četiri kratka filma koja ostavljaju snažan utisak
Posebno mesto u programu zauzima blok od četiri kratkometražna filma: „Nagrada“ Lidije Mojsovske, „Čuvati planinu“ Izera Aliua, „Pepi i Muto“ Đorđija Unkovskog i „Da li si muškarac“ Đorčeta Stavreskog.
Četiri različita autorska rukopisa, četiri sveta i četiri priče koje u kratkoj formi postižu ono što je često najteže u filmu – da snažno, precizno i bez suvišnih objašnjenja pogode suštinu. Ovi filmovi otvaraju pitanja identiteta, odnosa među ljudima, porodičnih očekivanja, odrastanja i društvenih normi, potvrđujući da se i u kratkoj formi može ostvariti veliko filmsko delo.
Među autorima je i Đorđi Unkovski, koji je kasnije ostvario zapažen međunarodni uspeh filmovima „Sticker“ i „DJ Ahmet“. Potonji je na Sandensu 2025. godine osvojio nagradu publike i specijalno priznanje žirija.
Filmska istorija i muzika za kraj
Program će pratiti projekcije arhivskih filmskih žurnala, koje donose dodatni pogled na filmsku i kulturnu istoriju Makedonije, od kojih mnogi, nikada nisu prikazani široj javnosti.
Revija se zatvara u subotu, 14. novembra, muzičkim programom uz džez trio, sa izborom filmske muzike i kompozicija inspirisanih muzičkim nasleđem makedonskog podneblja.
Ulaz na sve programe je besplatan.
(EUpravo zato/UK Parobrod)
