Posle gotovo deset godina proučavanja arhivske građe, testamenta, pisama, dnevnika, putopisnih i istorijskih knjiga, kao i notarskih inventara i dokumenata, istraživači tvrde da su uspeli da ponovo pripišu poznatom renesansnom umetniku Mikelanđelo Buonaroti skulpturu biste Hrista Spasitelja koja se vekovima čuva u bazilici Basilica di Sant'Agnese fuori le mura u Rimu.
Rezultate istraživanja predstavila je nezavisna istraživačica Valentina Salerno na konferenciji za novinare održanoj u kompleksu Ordine dei Canonici Regolari Lateranensi.
Njena studija pod nazivom Michelangelo gli ultimi giorni ("Mikelanđelovi poslednji dani") donosi detaljnu rekonstrukciju događaja koji su, prema njenim tvrdnjama, doveli do toga da delo jednog od najvećih umetnika renesanse skoro dva veka ostane bez jasno utvrđenog autora.
Prema novim nalazima, bista Hrista koja se danas nalazi u jednoj bočnoj kapeli bazilike zapravo je rad samog Mikelanđela.
Skulptura je do početka 19. veka i bila pripisivana ovom velikom umetniku, ali je kasnije izgubila autorstvo i dugo se u katalozima vodila kao delo nepoznatog majstora iz rimske škole 16. veka.
Tragovi kroz vekove
Istraživanje obuhvata dokumente od 1564. godine, kada je Mikelanđelo preminuo, pa sve do današnjih dana. Prema rečima Salernove, prikupljena arhivska građa pokazuje jasan kontinuitet između umetnikove zaostavštine i skulpture koja je vekovima bila zanemarena.
U studiji se iznosi i zanimljiva pretpostavka da lice Hrista na bisti možda zapravo predstavlja portret Mikelanđelovog bliskog prijatelja, rimskog plemića Tomasa dei Kavalijerija, nastalog oko 1534. godine.
Ova teorija zasniva se na sličnosti stilskih elemenata sa drugim Mikelanđelovim portretima De Kavalijerija, među kojima je i crtež poznat kao "Božanska glava", koji se danas čuva u Ashmolean muzeju u Oksfordu.
Tajanstvena zaostavština
Istraživanje dovodi u pitanje i rašireno mišljenje da je Mikelanđelo u poznim godinama uništio veliki broj svojih skica i nedovršenih radova, verziju koju je popularizovao renesansni pisac i umetnik Đorđo Vasari.
Salerno smatra da pronađeni dokumenti govore drugačije. Prema toj interpretaciji, umetnik nije uništio svoja dela, već ih je poverio malom krugu prijatelja i učenika koji su ih čuvali nakon njegove smrti.
Skriveno u bazilici
Nakon Mikelanđelove smrti 1564. godine, deo njegove zaostavštine navodno je sakriven u bazilici San Pietro in Vincoli u Rimu, gde su delovali Lateranski kanonici bliski umetniku. U dokumentima se pominje čak i tajna prostorija sa više ključeva.
Kada je Tomazo de Kavalijeri preminuo 1584. godine, iz tog skrovišta je, prema novoj rekonstrukciji događaja, izneta i bista koja ga prikazuje.
Kasnije ju je kardinal Alesandro de' Mediči, budući papa Leo XI, premestio u svoj kabinet u bazilici Svete Agneze.
Od čuda do zaborava
Sudbina skulpture dodatno se zakomplikovala sredinom 19. veka.
Tokom posete pape pape Pius IX bazilici 12. aprila 1855. godine došlo je do urušavanja plafona. Papa i njegova pratnja pali su na niži sprat, ali su, srećom, ostali nepovređeni.
U znak zahvalnosti, papa je naredio obnovu bazilike.
Tokom tih radova nestao je kabinet u kojem se nalazila skulptura, a bista je premeštena u jednu od kapela u crkvi.
Vremenom su se pojavile pogrešne atribucije i delo je polako padalo u zaborav. U nekim publikacijama i dalje se pripisivalo Mikelanđelu, dok je u drugima potpuno izostavljeno. Posle Drugog svetskog rata gotovo je nestalo iz stručne literature.
Podsticaj za nova istraživanja
Na konferenciji je govorio i književni kritičar i istoričar umetnosti Mikele Rak, nekadašnji profesor na Univerzitetu u Sieni.
On je izrazio nadu da bi ovo otkriće moglo da podstakne nova istraživanja o izgubljenim delima iz poslednje faze Mikelanđelovog stvaralaštva.
Prema njegovim rečima, moguće je da postoji još radova iz tog perioda koji bi mogli da obogate kulturno nasleđe Crkve i grada Rima.
Ukoliko zaključci ovog istraživanja budu potvrđeni u stručnoj javnosti, bista iz bazilike Svete Agneze mogla bi da predstavlja važno otkriće i novo poglavlje u proučavanju života i dela jednog od najvećih umetnika renesanse.
(M.A.EUpravo zato/rts.rs)
