Savremeni alati veštačke inteligencije ponovo su uzdrmali svet umetnosti.
Najnovija analiza dovela je u pitanje autentičnost dve slike koje se pripisuju flamanskom majstoru iz 15. veka Janu van Ajku, a koje se danas čuvaju u muzejima u Italiji i Sjedinjenim Američkim Državama.
Reč je o dve gotovo identične, nepotpisane verzije slike "Sveti Franja Asiški prima stigme", od kojih se jedna nalazi u Muzeju umetnosti u Filadelfiji, dok je druga deo zbirke Kraljevskog muzeja u Torinu.
Iako su decenijama smatrane delima slavnog slikara, nova tehnološka ispitivanja bacila su ozbiljnu sumnju na njihovo autorstvo.
Analizu je sprovela švajcarska kompanija Art Recognition, u saradnji sa Univerzitetom u Tilburgu u Holandiji, koristeći algoritme veštačke inteligencije koji prepoznaju karakteristične obrasce poteza četkice.
Rezultati su pokazali da na obe slike izostaju prepoznatljivi potezi koji se smatraju zaštitnim znakom Van Ajkovog rukopisa.
Til-Holger Borhert, jedan od vodećih stručnjaka za Van Ajkovo stvaralaštvo i direktor muzeja Suermondt-Ludwig u Ahenu, istakao je da se ovi nalazi poklapaju sa ranijim procenama pojedinih istoričara umetnosti.
Prema tim tumačenjima, slike su najverovatnije nastale u umetnikovoj radionici, ali ne postoje čvrsti dokazi da ih je lično naslikao sam Van Ajk.
Jan van Ajk se smatra jednim od pionira slikarstva uljem i jednim od najuticajnijih umetnika rane renesanse. Do danas je sačuvano manje od 20 dela koja mu se sa sigurnošću pripisuju, što svako novo osporavanje čini posebno značajnim za umetničku i muzejsku zajednicu.
Veštačka inteligencija i borba protiv falsifikata
Ovo nije prvi put da se veštačka inteligencija koristi za razotkrivanje sumnjivih umetničkih dela.
Sistem Art Recognition je tokom 2024. godine identifikovao čak 40 falsifikovanih slika koje su se nudile na prodaju preko platforme eBay, što je dodatno učvrstilo poverenje u ovu tehnologiju.
Ipak, stručnjaci upozoravaju da veštačka inteligencija ne bi trebalo da bude jedini sudija u pitanjima autentičnosti. Najčešće se koristi kao dopuna klasičnim metodama, hemijskim analizama pigmenata, proučavanju istorijskih izvora i stručnim procenama istoričara umetnosti.
Uprkos tome, sve je izvesnije da će algoritmi u budućnosti igrati sve veću ulogu u muzejima, aukcijskim kućama i borbi protiv falsifikata, menjajući način na koji razumemo, vrednujemo i štitimo svetsku kulturnu baštinu.
(M.A./EUpravo zato/rts.rs)
