Asocijacija američkih medicinskih koledža (AAMC), navodi da naučnici često prvi predlažu naziv kada objavljuju otkriće, dok se zvanična imena virusa i bolesti utvrđuju kroz odgovarajuće međunarodne postupke.
Virus koji je dobio ime po satelitu
Godine 2008. istraživači u Francuskoj otkrili su neobičan virus koji se razmnožava unutar ameba već zaraženih drugim, velikim virusom. Umesto da samostalno koristi sopstveni sistem za umnožavanje, ovaj virus oslanjao se na mehanizme drugog virusa.
Zbog takvog ponašanja dobio je ime Sputnjik, po poznatom ruskom satelitu, uz dodatak "virofag", koji se odnosi na viruse koji koriste sistem drugih svojih rođaka za sopstveno razmnožavanje.
Ime je tako postalo svojevrsno objašnjenje neobične biologije ovog mikroorganizma.
Kada naziv postane razlog za stigmatizaciju...
Nazivanje bolesti po određenom mestu, životinji ili grupi ljudi može da izazove neželjene posledice, naročito kada se bolest poveže sa strahom od zaraze.
Jedan od poznatih primera je ebola. Virus je dobio ime po reci u današnjoj Demokratskoj Republici Kongo, nakon što je 1976. prepoznata epidemija ove bolesti. Istraživači su želeli da izbegnu naziv koji bi bolest direktno povezao sa selom u kojem je zabeležen nulti slučaj.
Ipak, tokom velike epidemije 2014. godine, koja je zahvatila više zemalja zapadne Afrike, naziv je počeo da se povezuje sa čitavim regionom. Strah od infekcije prerastao je i u diskriminaciju ljudi koji su dolazili iz pogođenih područja.
Zbog takvih iskustava, Svetska zdravstvena organizacija (SZO) objavila je smernice koje preporučuju da se pri imenovanju novih bolesti izbegavaju geografski nazivi, kao i nazivi koji mogu da podstaknu predrasude.
Sličan problem javio se i sa nazivom "majmunske boginje". Bolest je tako nazvana nakon što je virus prvi put izolovan kod majmuna 1958. godine. Kasnija istraživanja ukazala su na to da bi prirodni rezervoari virusa mogli da budu manji sisari, uključujući glodare.
SZO je 2022. godine usvojila naziv mpoxkao poželjan naziv za bolest, upravo da bi se smanjila mogućnost stigmatizacije.
Neke bolesti i virusi nose imena istraživača koji su doprineli njihovom otkrivanju. Takvi nazivi poznati su kao eponimi.
Alchajmerova bolest, na primer, dobila je ime po nemačkom psihijatru i neuropatologu Alojzu Alchajmeru. On je 1907. godine opisao neobičnu bolest moždane kore, ali je naziv po njemu kasnije uveo njegov saradnik Emil Krepelin.
Epštajn-Barov virus takođe nosi imena naučnika povezanih sa istraživanjem koje je objavljeno 1964. godine. Iako Majkl Epštajn i Ivon Bar nisu sami dali naziv virusu, on je kasnije formiran u čast njihovog doprinosa.
Ovakvi nazivi čuvaju tragove razvoja medicine, ali istovremeno otvaraju pitanje čiji se doprinos pamti. Žene naučnice istorijski su znatno ređe dobijale priliku da njihova imena budu uključena u nazive bolesti i virusa, čak i kada su imale važnu ulogu u njihovom otkriću.
Zašto se stari nazivi teško menjaju?
Kada naziv jednom postane deo medicinske literature, put do izmene nije jednostavan. Isti termin može da se pojavljuje u hiljadama naučnih radova, bazama podataka, laboratorijskim izveštajima i dokumentaciji.
Zato se zvanična imena virusa i bolesti utvrđuju kroz različite međunarodne procedure. SZO ima važnu ulogu u imenovanju bolesti, dok je Međunarodni komitet za taksonomiju virusa (ICTV) nadležan za zvaničnu taksonomiju virusa.
Cilj nije samo da se ime lako pamti, već i da bude upotrebljivo, jasno i što manje podložno pogrešnim tumačenjima.
(EUpravo zato/AAMC)
