Duži životni vek i niska stopa nataliteta već godinama stvaraju neravnotežu između zaposlenih i penzionera u Evropi. Kako Evropa može postati otpornija na demografske i socioekonomske promene kada je reč o penzionim sistemima?
Nakon trogodišnjeg istraživanja, evropski projekat "FutuRes" je završen i donosi zanimljive uvide u moguće buduće reforme penzionih sistema.
Pod vođstvom italijanskog univerziteta "Bokoni", istraživači iz Italije, Austrije, Engleske, Nemačke, Poljske, Finske i Belgije su u okviru EU projekta "FutuRes - ka otpornijoj budućnosti Evrope" tokom poslednje tri godine proučavali ovu temu.
Demografske promene su relativno predvidive i još osamdesetih godina moglo se naslutiti da će niska stopa nataliteta u kombinaciji sa dužim životnim vekom dovesti do neravnoteže između broja penzionera i zaposlenih.
Ovaj razvoj sve više opterećuje penzione sisteme u kojima zaposleni svojim doprinosima finansiraju penzionere.
Istraživači su analizirali državne penzione reforme pomoću matematičkog modela preklapajućih generacija, koji uzima u obzir dinamiku između i unutar generacija. U Austriji se koristi sistem međugeneracijske solidarnosti, gde zaposleni finansiraju penzionere. Dok je šezdesetih godina odnos bio četiri zaposlena na jednog penzionera, danas je oko 3:1, a očekuje se da će do 2050. godine biti 2:1. Takav sistem dugoročno nije održiv jer će troškovi penzija rasti.
Šta je pokazao projekat FutuRes?
Istraživači su modelirali četiri moguće reforme sa fokusom na održivost i njihov uticaj na različite društvene grupe: progresivni penzioni sistem, promene minimalne penzije, povećanje starosne granice za penziju i ograničavanje doprinosa. Konkretno ne postoji jedno idealno rešenje.
Dugoročno, penzioni sistem treba da se zasniva na više stubova, pored državnog sistema, važni su i privatna štednja i uplate od strane poslodavca u privatni penzioni fond.
Povećanje minimalnih penzija pomaže socijalno ugroženima, ali povećava troškove sistema. Nasuprot tome, progresivni sistem poboljšava održivost i smanjuje nejednakosti, oni sa nižim prihodima dobijaju relativno veće penzije, a oni sa višim prihodima manje.
Na primer, osoba sa visokim primanjima bi dobijala oko 72 osto plate kao penziju, dok bi neko sa nižim prihodima dobijao oko 86 odsto. Ove mere smanjuju socijalne nejednakosti i posebno utiču na smanjenje siromaštva starijih žena.
Povećanje starosne granice i ograničavanje doprinosa smanjuju troškove sistema. Duži radni vek pomera odlazak u penziju, a uvođenje faktora održivosti smanjuje penzije kako bi doprinosi ostali u određenim granicama.
U okviru istraživanja svaka zemlja se bavila posebnim aspektima, u Nemačkoj diskriminacijom po starosti, u Engleskoj ulogom migracija i digitalizacije, a u Poljskoj fertilitetom i razvojem porodice.
Pokrenut je i novi projekat uz podršku Austrijske narodne banke, koji istražuje kako penzioni sistem utiče na raspodelu bogatstva u društvu, posebno imajući u vidu da deo stanovništva nasleđuje nekretnine, dok drugi deo nema finansijske mogućnosti da ih stekne.
(EUpravo zato/Kancelarija Grada Beča)