Poteškoće sa spavanjem čest su pratilac depresije. Neki ljudi teško zaspe ili se bude tokom noći, dok drugi spavaju znatno duže nego ranije, teško ustaju i osećaju izražen umor tokom dana.
Međutim, novo istraživanje objavljeno u časopisu The British Journal of Psychiatry, ukazuje na to da bi kod dela pacijenata važnu ulogu mogao da ima i poremećaj cirkadijalnog ritma, unutrašnjeg biološkog sata koji reguliše ciklus spavanja i budnosti, ali i niz drugih fizioloških procesa.
Istraživači su ispitivali da li se među osobama sa depresijom prepoznaje neki obrazac povezan sa poremećajem cirkadijalnog ritma, kao i da li se taj obrazac povezuje sa težinom simptoma, genetskim faktorima i odgovorom na terapiju.
Kod gotovo četvrtine učesnika postoji poseban cirkadijalni obrazac
U studiji, objavljenoj 20. oktobra 2026. godine, analizirani su podaci 11.380 učesnika studije koja se bavila genetskim obrascima depresije. Kod 2.604 osobe, odnosno 23 odsto analiziranog uzorka, istraživači su prepoznali obrazac koji su označili kao cirkadijalni podtip depresije.
Klasifikacija je zasnovana na prisustvu najmanje tri od šest karakteristika: nesklada između biološkog i društvenog ritma, sezonskih promena raspoloženja, kasnijeg odlaska na spavanje, večernjeg hronotipa, jutarnjeg umora i produženog spavanja.
Osobe iz ove grupe prijavljivale su depresiju i izraženije simptome, uključujući psihološki distres, telesne tegobe, suicidalne misli i iskustva nalik maničnim ili psihotičnim simptomima.
Nalazi ukazuju na to da poremećaji cirkadijalnog ritma mogu da budu važan deo kliničke slike kod određenog broja ljudi sa depresijom. Ipak, autori naglašavaju da je reč o početnom istraživanju jednog mogućeg podtipa bolesti, a ne o novoj, definitivno utvrđenoj dijagnostičkoj kategoriji.
Biološki sat povezan je i sa drugim zdravstvenim faktorima
Istraživanje je pokazalo i povezanost cirkadijalnog obrasca depresije sa genetskim pokazateljima predispozicije za pojedine psihičke poremećaje, uključujući depresiju, anksioznost, bipolarni poremećaj i poremećaj pažnje sa hiperaktivnošću.
Utvrđene su i povezanosti sa genetskim pokazateljima koji se odnose na indeks telesne mase, trigliceride, insulinsku rezistenciju i interleukin-6, marker povezan sa zapaljenskim procesima u organizmu.
Ovi rezultati otvaraju pitanje mogućih zajedničkih bioloških mehanizama koji povezuju ritam spavanja, mentalno zdravlje i metabolizam. Međutim, genetska povezanost ne znači da je utvrđeno kako jedan faktor izaziva drugi, niti da će osoba sa određenim genetskim profilom nužno razviti neki od ovih poremećaja.
Autori navode da bi, ukoliko budu potvrđeni u drugim istraživanjima, rezultati mogli da doprinesu razvoju personalizovanijih pristupa lečenju. Među mogućim pravcima daljeg istraživanja su intervencije koje ciljaju cirkadijalni sistem, uključujući pravilno tempirano izlaganje dnevnoj svetlosti, smanjenje izlaganja svetlosti tokom noći i stabilniji raspored spavanja i buđenja.
(EUpravo zato)