Jetra je organ koji svakog dana filtrira ono što iz okoline dospeva u naš organizam. Alkohol, lekovi, virusi, višak masnoće, sve su to poznati faktori koji mogu da je oštete. Ali postoji još jedna kategorija potencijalnih neprijatelja koju često ne primećujemo: hemikalije iz životne sredine.
Nova studija istraživača sa Univerziteta Južne Kalifornije ukazuje na jednu od njih, tetrahloroetilen, poznat i kao PCE ili perhloroetilen.
Ova bezbojna tečnost koristi se prvenstveno pri hemijskom čišćenju, ali se može naći i u pojedinim proizvodima za domaćinstvo, poput sredstava za uklanjanje fleka, lepkova za umetničke i zanatske radove i sredstava za poliranje nerđajućeg čelika.
Istraživači su otkrili da su odrasle osobe koje su imale merljive količine PCE u krvi bile oko tri puta sklonije značajnoj fibrozi jetre u poređenju sa ljudima kod kojih hemikalija nije bila detektovana.
Kada jetra dobije ožiljke
Fibroza nije bolest koja nastaje preko noći. Kada je jetra iznova izložena oštećenju, organizam pokušava da popravi nastalu štetu. Ali ako se povreda ponavlja, umesto potpuno zdravog tkiva počinje da se nakuplja ožiljno tkivo.
U početnim fazama fibroza prolazi bez simptoma. Problem nastaje kada proces napreduje.
Teža fibroza prerasta u cirozu, stanje u kom je normalna struktura jetre ozbiljno narušena. Tada organ sve teže obavlja svoje funkcije, a raste i rizik od komplikacija, uključujući otkazivanje jetre i rak jetre.
Zbog toga je važna činjenica da potencijalni proces oštećenja počinjei mnogo pre nego što čovek oseti da nešto nije u redu.
Ova hemikalija "voli" masnoću
PCE je sintetička, bezbojna tečnost koja dobro rastvara masnoće. Upravo zbog toga je decenijama korišćena u industriji i hemijskom čišćenju, osobina koja je čini istinski korisnom istovremeno joj omogućava da lako prodre u organizam.
Jedan od glavnih puteva izloženosti je udisanje.
Odeća sa hemijskog čišćenja nakon tretmana može izvesno vreme da oslobađa male količine hemikalije u vazduh. Ljudi koji rade u čistionicama izloženi su većim količinama, naročito ako je izloženost dugotrajna.
PCE dospeva i u zemljište i podzemne vode, na primer nakon prosipanja ili neadekvatnog odlaganja. Na taj način potencijalno i u vodu za piće.
Šta je pokazala nova studija?
Istraživači su analizirali podatke iz američkog nacionalnog istraživanja zdravlja i ishrane, NHANES. Obuhvaćeni su podaci uzetih od odraslih osoba starijih od 20 godina, prikupljeni između 2017. i 2020. godine. Kod oko 7 odsto učesnika PCE je detektovan u krvi.
Kada su istraživači uporedili ove ljude sa osobama kod kojih PCE nije detektovan, pojavila se upečatljiva razlika: grupa sa merljivim PCE imala je približno tri puta veće izglede za fibrozu jetre.
Za svaki dodatni nanogram PCE po mililitru krvi, izgledi za značajnu fibrozu bili su oko pet puta veći. Jedan nanogram je milijarditi deo grama, količina toliko mala da je teško zamisliti, ali upravo zato istraživači naglašavaju značaj odnosa između koncentracije hemikalije i rizika.
Šta ako čovek ne pije i nije gojazan?
Tu se krije jedan od najzanimljivijih delova istraživanja. Kada razmišljamo o bolesti jetre, obično prvo pomislimo na alkohol ili masnu jetru povezanu sa gojaznošću, dijabetesom i drugim metaboličkim poremećajima. Tu su i infekcije virusima hepatitisa B i C.
Međutim, kod ljudi sa detektovanim PCE istraživači nisu pronašli objašnjenje u tim uobičajenim faktorima rizika.
Jedan neočekivan podatak odnosio se na prihode domaćinstva: ljudi iz domaćinstava sa višim prihodima češće su imali merljiv PCE u krvi.
Međunarodna agencija za istraživanje raka (IARC) klasifikovala je PCE kao verovatno kancerogen za ljude. Prethodna istraživanja povezivala su izloženost ovoj hemikaliji sa nekim malignim bolestima, uključujući rak mokraćne bešike, multipli mijelom i ne-Hodžkinov limfom, dok su pojedine studije ukazale i na moguću povezanost sa rakom jetre.
Zbog zabrinutosti za zdravlje, američka Agencija za zaštitu životne sredine (EPA) započela je desetogodišnje postepeno ukidanje PCE u industriji hemijskog čišćenja, uz zabrane drugih upotreba i dodatne mere zaštite na radnom mestu.
(EUpravo zato/Science daily)