Španiju su ovog leta pogodili najgori šumski požari u istoriji te zemlje, a kako klimatske promene podstiču intenzivnije vatrene stihije, koje je sve teže kontrolisati, traže se novi načini za rešavanje ovih problema.
Predstavljen je i pomalo neobičan predlog: vraćanje velikih biljojeda, poput evropskog bizona, kako bi pomogli u kontroli rastinja koje služi kao gorivo za požare.
Ideja se zasniva na jednostavnom principu. Ako u šumi ima manje zapaljivog materijala, požari će se teže širiti. Ipak, istraživači upozoravaju da je još prerano znati u kojoj meri bizoni mogu da ublaže pojavu požara i naglašavaju da ni u kom slučaju to ne može da zameni tradicionalne poslove upravljanja šumama.
Jedan od argumenata u prilog ovoj hipotezi jeste sama ishrana životinje. Fernando Moran, veterinar i osnivač Evropskog rezervata za bizone, objasnio je za "Euronews" pre nekoliko godina da "jedna od karakteristika ove životinje jeste da jede drvo, šiblje, žbunje, drvenastu vegetaciju, lišće i grane, što je sve zapaljivi materijal... Ako to niko ne pojede ili ne ukloni, podložno je sagorevanju".
"Ono što ne pojedu, lome, gaze ili udaraju glavom zbog čega bizoni mogli da budu 'prirodni' vatrogasci, odnosno divlji vatrogasci’, koje je sama priroda postavila na to mesto", dodao je.
Evropski bizon, najveći kopneni divlji sisar na našem kontinentu, nekada je naseljavao veliki deo Evrope, sve dok nije nestao nakon Prvog svetskog rata. Prema navodima Parka prirode Kabarseno u Kantabriji, današnja divlja populacija potiče od "nekolicine čistokrvnih jedinki koje su sačuvane u zoološkim vrtovima".
Pionirski projekat u Španiji
Organizacija "Rewilding Spain" je zbog toga pokrenula u januaru ove godine pionirski istraživački projekat Gvadalahari, u saradnji sa Univerzitetom Baskije, Univerzitetom u Mančesteru i danskim istraživačkim centrom Ekonovo.
Tamo u ograđenom prostoru od 400 hektara mediteranske šume živi devet evropskih bizona, a naučnici proučavaju kako se prilagođavaju iberijskom ekosistemu i kakav uticaj imaju na drvenastu vegetaciju.
Prema navodima organizacije, cilj istraživanja je da se prikupe novi podaci o ulozi koju ova vrsta može imati u obnovi ekosistema i u stvaranju šuma otpornijih na požare i druge posledice klimatskih promena.
Životinje se prate pomoću GPS uređaja, a istraživači analiziraju njihovu ishranu, nivo stresa i promene koje izazivaju u vegetaciji.
U svakom slučaju, ponovno uvođenje evropskog bizona deo je strategije "rewildinga" (ponovnog vraćanja u divljinu), koja se širi Evropom sa dvostrukim ciljem: obnavljaju se degradirani ekosistemi i jača njihova otpornost na klimatske promene, uz istovremeno traženje novih razvojnih prilika za ruralne zajednice.
Iako projekti imaju različite pristupe, svi imaju istu polaznu tačnu, a to je obnavljanje ekološke uloge koju su veliki biljojedi nekada imali u oblikovanju pejzaža.
Kako navodi "Rewilding Spain", jedan od najnaprednijih primera "rewildinga", poznatog i kao "renaturalizacija", nalazi se u Ujedinjenom Kraljevstvu, gde je projekat "Wilder Blean" uveo evropske bizone zajedno sa drugim vrstama, poput ponija, goveda i svinja, kako bi se obnovilo prirodno funkcionisanje stare šume. Inicijativa kombinuje ekološko upravljanje sa ekoturizmom, obrazovanjem o životnoj sredini i otvaranjem radnih mesta, tako da oporavak prirode ima i pozitivan ekonomski uticaj na to područje.
U drugim zemljama prioriteti se razlikuju. Nemačka održava jednu od retkih populacija bizona koja slobodno živi u zapadnoj Evropi, dok Poljska, kolevka oporavka ove vrste nakon nestanka u 20. veku, radi na povećanju genetske raznovrsnosti krda, proširenju njihovog areala i unapređenju suživota sa poljoprivredom i šumarstvom.
Moć bizona na ispaši
Da životinje mogu da se iskoriste za smanjenje zapaljive vegetacije, nije slučaj samo u Španiji. U članku objavljenom na sajtu Svetskog ekonomskog foruma, zasnovanom na studiji istraživača sa Australijskog nacionalnog univerziteta, ističe se da sisari, ptice, pa čak i insekti mogu postati saveznici u borbi protiv šumskih požara, tako što jedu delove drveća i žbunja koji najlakše gore.
U tekstu se takođe navodi primer krda od 500 koza koje su pomogle u zaštiti Predsedničke biblioteke Ronalda Regana u Sjedinjenim Američkim Državama, uklanjajući zapaljivu vegetaciju oko kompleksa.
Pored prevencije požara, projekat je deo šire strategije ekološke obnove.
Direktorka komunikacija organizacije "Rewilding Spain", Lidija Valverde, sumirala je ovu filozofiju: "Rewilding je nov pristup, komplementaran klasičnoj ideji zaštite prirode. Zasniva se na shvatanju da nije dovoljno očuvati prirodu koju još imamo; potrebno je i vratiti delove koji su izgubljeni iz ekosistema kako bi priroda mogla da povrati svoju ravnotežu".
Koji su izazovi vraćanja bizona u prirodu?
Međutim, sama istorija vraćanja u prirodu nosi i jedan od glavnih izazova za širenje ove vrste.
Kako navode iz Evropskog rezervata za bizone, sve današnje jedinke potiču od svega 12 jedinki, što predstavlja ograničenu genetsku osnovu i zahteva pažljivo upravljanje programima uzgajanja kako bi se obezbedio opstanak vrste.
Postoje i druga otvorena pitanja.
Studija organizacije "Rewilding Spain" želi da proceni i pozitivne efekte i moguće posledice po teritoriju pre donošenja zaključaka. Takođe se ispituje da li bizoni mogu da koegzistiraju sa tradicionalnim korišćenjem šuma, poput eksploatacije drveta, lova ili sakupljanja gljiva.
Za sada, istraživači naglašavaju da nema konačnih odgovora. Hipoteza je obećavajuća, ali su i dalje potrebna opsežnija istraživanja.
U Španiji, koja je sve izloženija ekstremnim požarima, evropski bizon bi mogao da postane još jedan alat za očuvanje pejzaža, iako nauka još utvrđuje stvarni obim ovakve taktike.
(EUpravo zato/Euronews)