Oktobar je važan mesec za nauku, jer se tada dodeljuju Nobelove nagrade za najznačajnija naučna dostignuća. Ovogodišnje nagrade za medicinu, fiziku i hemiju pripale su isključivo muškarcima, što je ponovo pokrenulo pitanje nedovoljne zastupljenosti žena u nauci.
Nobelova nagrada za fiziologiju ili medicinu
Nagradu su dobili američki naučnik Karl Dajserot i nemački naučnici Peter Hegeman i Georg Nagel za otkrića u oblasti optogenetike i jonskih kanala koji se aktiviraju svetlošću.
Njihovo istraživanje omogućava bolje razumevanje načina na koji nervne ćelije stvaraju sećanja i emocionalne reakcije. Optogenetika već ima značajnu medicinsku primenu, između ostalog u razvoju genske terapije koja se ispituje kao mogućnost delimičnog vraćanja vida slepim osobama.
Nobelova nagrada za fiziku
Dobitnik je belgijski naučnik Fransis Halcen, za doprinos razvoju Neutrinske opservatorije IceCube i otkriću visokoenergetskih neutrina iz svemira.
Projekat IceCube, izgrađen između 2004. i 2010. godine na Južnom polu, koristi ogroman blok leda kao detektor gotovo nevidljivih čestica koje dolaze iz svemira. Danas okuplja više od 450 istraživača iz 14 zemalja.
Nobelova nagrada za hemiju
Nagradu su dobili Francuz Anri B. Kagan i Japanac Kenso Soai za istraživanja molekula koji postoje u dva međusobno ogledalska oblika.
Njihovo otkriće omogućava da se hemijskim reakcijama podstakne nastanak samo jednog od ta dva oblika molekula. Ova istraživanja imaju praktičnu primenu, posebno u razvoju farmaceutskih proizvoda.
Da li postoji rodna neravnopravnost u nauci?
Jedno od važnih pitanja ovogodišnje dodele jeste činjenica da su sve Nobelove nagrade za nauku pripale muškarcima. Izuzetak među ovogodišnjim laureatima predstavljaju žene dobitnice Nobelove nagrade za književnost i mir.
Prema objašnjenju novinarke Marte Iraole, žene su i dalje nedovoljno zastupljene u naučnim oblastima, što se odražava i na broj dobitnica Nobelovih nagrada.
Pošto se nagrađena istraživanja često razvijaju decenijama, ovogodišnji laureati odražavaju uslove i rodne odnose iz sedamdesetih, osamdesetih i devedesetih godina prošlog veka, kada su žene imale znatno manje mogućnosti za bavljenje naukom.
Ipak, broj žena dobitnica Nobelovih nagrada postepeno raste, što daje nadu da će se njihova zastupljenost u budućnosti poboljšati.
(EUpravo zato/Euronews)