Gljivice iz roda Candida deo su prirodne mikrobiološke zajednice ljudskog organizma, u našoj: usnoj duplji, digestivnom traktu, na koži i u genitalnoj regiji, a njihovo prisustvo samo po sebi ne znači da postoji infekcija.
U slučajevima kada se naruši ravnoteža između mikroorganizama i naših odbrambenih mehanizama, dolazi do prekomernog razmnožavanja kandide ili njen prodor u tkiva u kojima ne bi trebalo da se nalazi.
Dok su kandidijaza vagine i usta uglavnom lokalizovane infekcije, sistemska kandidijaza predstavlja mnogo ozbiljnije stanje. Ona nastaje kada gljivice dospeju u krvotok ili prodru u duboka tkiva i unutrašnje organe, a najčešći oblik je kandidemija, odnosno prisustvo kandide u krvi.
Prema podacima američkog Centra za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC), sistemska kandidijaza najčešće se javlja kod ljudi koji su već ozbiljno bolesni ili se nalaze na bolničkom lečenju u jedinicama intenzivne nege.
Kako dolazi do sistemske kandidijaze?
Kandida je najopsanija kada dobije priliku da pređe prirodne zaštitne barijere organizma. To se događa u situacijama kada je narušen imuni sistem, nakon hirurških intervencija ili kod onih koji imaju medicinske uređaje koji omogućavaju direktan pristup krvotoku.
Jedan od mogućih puteva jeste centralni venski kateter, koji se koristi za davanje lekova, tečnosti i drugih terapija. Ukoliko se gljivica nađe na kateteru ili u okolini, ona može da dospe u krvotok.
Drugi važan put je gastrointestinalni trakt. Kod pacijenata sa teškim oštećenjem sluzokože creva, na primer nakon određenih operacija ili tokom intenzivnih terapija, kandida prelazi iz digestivnog sistema u okolna tkiva i krvotok.
Kada jednom dospe u krv, gljivica može da se proširi do različitih organa. U zavisnosti od mesta infekcije, izaziva endokarditis (infekciju unutrašnje ovojnice srca), meningitis, infekcije kostiju i zglobova, kao i drugih unutrašnjih organa.
Po čemu može da se prepozna?
Jedan od najvećih izazova u prepoznavanju sistemske kandidijaze jeste što simptomi nisu specifični i podsećaju na druge ozbiljne infekcije: povišena telesna temperatura, drhtavica i groznica, pogoršanje opšteg zdravlja, simptomi koji ne prolaze uprkos primeni antibiotika.
Ukoliko se gljivica proširi na određene organe, javljaju se i drugi simptomi. Infekcija srca, daje tegobe povezane sa endokarditisom, širenje na kosti i zglobove dovodi do bola i otoka, a kod problema sa centralnim nervnim sistemom javljaju se glavobolja, ukočenost vrata i neurološki simptomi.
Kod osoba sa sistemskom kandidijazom često se istovremeno javljaju i druge ozbiljne bolesti, zbog čega je teško da se utvrdi koji simptomi su povezani sa gljivičnom infekcijom.
Postavljanje dijagnoze
Dijagnoza se ne postavlja samo na osnovu simptoma, već kombinovanjem kliničkog pregleda, zdravstvene istorije pacijenta i laboratorijskih testova.
Hemokultura jedan je od najvažnijih testova. Uzorak krvi šalje se u laboratoriju kako bi se utvrdilo da li u njemu ima kandide, a ako se gljivica izoluje, dodatnim analizama određuje se vrsta i osetljivost na antimikotike, odnosno lekove protiv gljivica.
U pojedinim slučajevima koriste se i dodatni dijagnostički testovi:
Beta-D-glukan: test kojim se u krvi otkriva komponenta ćelijskog zida različitih gljivica, ali nije specifičan samo za kandidu.
PCR testovi: molekularne metode kojima se traže genetski materijali gljivice.
Analize uzoraka iz zahvaćenih organa: u zavisnosti od mesta infekcije, analizira se tkivo ili telesne tečnosti.
Sa druge strane, pozitivan nalaz kandide u stolici, pljuvački ili brisu ne dokazuje kako je gljivica dospela u krvotok.
Kako se leči sistemska kandidijaza?
Sistemska kandidijaza zahteva brzo i ciljano lečenje u bolničkim uslovima. Za razliku od lokalizovanih infekcija, kod kojih se koriste kreme, vaginalete ili oralni lekovi u zavisnosti od mesta, teški oblici često zahtevaju primenu antimikotika intravenski.
Prema smernicama Američkog udruženja za infektivne bolesti (IDSA), lekovi iz grupe ehinokandina, poput mikafungina, kaspofungina i anidulafungina, predstavljaju jedan od najčešćih početnih izbora za lečenje kandidemije kod odraslih pacijenata.
Lečenje podrazumeva i uklanjanje izvora infekcije ukoliko je to moguće i medicinski opravdano. Na primer, lekar može da proceni kako je potrebno da se ukloni centralni venski kateter za koji se sumnja da je izvor infekcije.
Trajanje terapije zavisi od mesta infekcije i odgovora na lečenje. Kod kandidemije bez komplikacija, smernice preporučuju najmanje dve nedelje terapije nakon dokumentovanog nestanka kandide iz krvotoka i povlačenja simptoma koji se pripisuju infekciji.
Da li svaka kandidijaza može da preraste u sistemsku infekciju?
Vaginalna kandidijaza, oralna kandidijaza ili prisustvo kandide u stolici ne znače da osoba ima sistemsku infekciju, niti predstavljaju uobičajen put njenog razvoja kod zdravih ljudi.
Ovaj najozbiljniji oblik kandidijaza je povezan sa ozbiljnim zdravstvenim stanjima, oslabljenim imunitetom, hirurškim intervencijama i bolničkim lečenjem. Ne postoje dokazi da sistemska kandidijaza kod inače zdravih osoba izaziva širok spektar nespecifičnih tegoba, poput hroničnog umora, nadutosti, promena raspoloženja ili problema sa koncentracijom.
Sistemska kandidijaza jeste ozbiljna infekcija koja zahteva pravovremeno prepoznavanje i lečenje, ali njeno postojanje ne treba da se poistovećuje sa lokalizovanim gljivičnim infekcijama.
(EUpravo zato)