Ukoliko pogledamo bilo koju modernu mapu sveta, iznad Severne Amerike i Evrope, a među vodenima masama Arktičkog i Atlantskog okeana, nalazi se kopno prikazano belom bojom.
Grenland je za većinu najpoznatiji kao kuriozitet iz geografije jer predstavlja najveće ostrvo na svetu, ali istorija njegovog naseljavanaja i polaganja prava na teritoriju je promenljivo pitanje još od vremena praistorije.
Kako je sve počelo?
Mnogo pre nego što su brodovi Vikinga dotakli obale onoga što danas poznajemo kao Grenland, njegovim teritorijama su "šetali" autohtoni narodi. Prvi poznati stanovnici pripadali su kulturi koja je migrirala sa severa severnoameričkog kontinenta, negde između 2500. i 800. godine p.n.e.. U vekovima koji su usledili, ova migracija se dogodila još nekoliko puta, iako naučnici ne mogu precizno da ustanove kako i kad tačno.
Ono što jeste pouzdano je da se oko 10. veka n.e., na jugozapadnim obalama Grenlanda pojavljuju prvi doseljenici sa Islanda i iz Norveške. Ove zajednice bavile su se stočarstvom, ribolovm i lovom, uz ograničene resurse, izolovane i povezivane samo morem sa ostatkom sveta (tokom zimskih meseci i ledenim putevima). Stoga ne čudi da su ekstremni uslovi umnogome uticali na održivost ovih naselja.
Zanimljivo je da je Erik Crveni, dao ovom mestu Grenland (Zelena zemlja), kako bi doseljenike privukao na prevaru u predeo koji je večito bio okovan snegom i oblikovan negostoljubivim uslovima za život. Propaganda koja je delimično urodila plodom, jer u jednom trenutku Vikinzi prestaju da budu deo pejzaža ovog ostrva, a naučnici nagađaju da je nedostatak resursa igrao ključnu ulogu u ovom procesu.
Iako su Vikinzi rešili da eksploatišu neke druge delove sveta, početkom 13. veka na Grenland stiže populacija poreklom iz Sibiračije potomke danas nazivamo Inuitima. Zajednica koji je već bila naviknuta na preživljavanje i adaptaciju u sličnim ekstremnim uslovima, specijalizovana za lov na divljač i ona koja je poznavala sve tajne arktičke sredine.
Paralelno sa ovim dešavanjima na severu Evrope dolazi do dešavanja koja će uskoro preoblikovati ovaj deo sveta i uticati na dalju sudbinu Grenlanda.
Priča se priča da Danci dolaze
Od sredine 14. veka, Danska i Norveška su bile jedno kraljevstvo koje je predstavljalo višejezičnu i višenacionalnu uniju. Jedan od njenih predstavnika je bio misionar Hans Egede, koji je predvodio ekspediciju sa ciljem da uspostavi kontakt sa ostrvom i započne ponovnu kolonizaciju teritorija na kojima su u međuvremenu ostali samo Inuiti.
Narednih godina, Hans se posvetio njihovoj hristijanizaciji, čime je uspostavljen kolonijalni odnos pod Danskom i Norveškom. Međutim, kada se ovaj savez raspao 1814. godine, kao posledica ratom zahvaćene Evrope pred Napoleonovim naletom - Grenland postaje deo danske teritorije, koja je nasledila i Farska Ostrva.
Zanimljivo je da su SAD-e, implicitno potvrdile prava Danske na ovu teritoriju tokom 1916. godine, kao deo sporazuma o prodaji Danskih Zapadnih Indija. Da bi tokom Drugog svetskog rata, danski ministar u SAD-u Henrik Kaufman, potpisao sporazum za uspostavljanje baza na Grenlandu bez znanja svoje vlade, što je izazvalo brojne kontroverze.
Ipak, pretnje nisu urodile plodom, a vremenom na ostrvu je izgrađeno 14 američkih baza kako bi se logistički lakše podržali Saveznici u Evropi. Ovo je dovelo do američkog prisustva na ostrvu, koje je pokrenulo brojna pitanja. Jedno od glavnih je bilo i problem izolacije, nejadnakih zakona i ekonomske stagnacije, stoga, 1953. godine, prestaje da bude kolonija.
Stepen njegove autonomije se tokom decenija povećao, a poslednji takav slučaj se dogodio referendumom iz 2009. godine.
(Eupravo zato/Britannica/DIIS)