- Gimarais, proglašen Evropskom zelenom prestonicom za 2026, već više od decenije širi parkove, zelene koridore i obnavlja reke kako bi se izborio sa vrućinama.
- Studija pokazuje da su zeleni krovovi i urbane bašte snizili temperaturu tla u pojedinim delovima grada za 2,49 stepeni.
- Gradske vlasti poručuju da su prirodna rešenja važna i za javno zdravlje, jer toplotni talasi sve više opterećuju stanovnike.
Nekadašnje zelene površine postaju ključne u borbi protiv visokih temperatura. Portugalski grad Gimarais, proglašen Evropskom zelenom prestonicom za 2026. godinu, već više od decenije ulaže u parkove, obnovu rečnih tokova i povezivanje zelenih zona, a rezultati pokazuju da je u pojedinim delovima grada temperatura tla smanjena za gotovo 2,5 stepena.
Gimarais, grad na severu Portugala, postao je druga portugalska lokacija koja je ponela titulu Evropske zelene prestonice, nakon Lisabona. U konkurenciji za priznanje za 2026. godinu nadmašio je nemački Hajlbron i austrijski Klagenfurt.
Evropska komisija prilikom izbora procenjuje sedam oblasti, među kojima su kvalitet vazduha, buka, upravljanje vodama, biodiverzitet i zelene površine, otpad i cirkularna ekonomija, kao i mere za ublažavanje klimatskih promena i prilagođavanje njihovim posledicama.
Priznanje Gimaraisu rezultat je više od deset godina rada na proširenju zelenih koridora, obnovi reka i smanjenju količine otpada.
Grad, poznat kao kolevka portugalske nacije, ima istorijsko jezgro koje se od 2001. godine nalazi na Uneskovoj listi svetske baštine. Upravo u ovom starom delu grada, sa kamenim ulicama i zgradama, letnje temperature mogu da dostignu i 40 stepeni Celzijusa. Zbog toga gradske vlasti nastoje da očuvaju kvalitet života stanovnika na području od 241 kvadratnog kilometra, na kojem živi oko 166.000 ljudi.
Aktivnosti tokom godine Evropske zelene prestonice koordinira tim misije Gimarais 26, koji deluje u okviru Laboratorije za pejzaž. Ova ustanova osnovana je 2014. godine u saradnji gradske uprave i univerziteta u Minjuu i Trás-os-Montes i Alto Douro.
Zelenilo kao pitanje javnog zdravlja
Prema rečima Karlosa Ribeira, rukovodioca Laboratorije za pejzaž, prilagođavanje gradova klimatskim promenama više nije samo pitanje urbanističkog planiranja, već i zaštite javnog zdravlja.
Sve češći toplotni talasi povećavaju rizik od zdravstvenih problema, zbog čega je potrebno graditi i uređivati prostore koji omogućavaju prijatniji život tokom letnjih meseci.
Ribeiro ističe da gradovi treba da imaju povezane zelene površine, ali i da parkovi budu lako dostupni i da ih građani zaista koriste.
Gimarais zato razvija strategiju zelene infrastrukture zasnovanu na mreži koridora koji se šire iz centra grada i povezuju parkove, vodotokove, poljoprivredno zemljište i šumske površine. Cilj je povećanje zelenih zona, očuvanje biodiverziteta i smanjenje efekta urbanih toplotnih ostrva, odnosno pojave da se gradovi zagrevaju više od okolnih područja.
Posebna pažnja posvećena je rekama Ave i Vizela, koje imaju značajnu ulogu u rashlađivanju grada, ali služe i za odmor i rekreaciju. Duž njihovih obala uređene su staze namenjene pešacima, uz što manji uticaj na prirodno okruženje.
Temperature niže za gotovo 2,5 stepena
Gradske vlasti već godinama rade na povezivanju zelenih površina i prilagođavanju infrastrukture novim klimatskim uslovima. Prema rečima Ribeira, dosadašnje mere doprinele su smanjenju temperatura u pojedinim delovima grada za oko dva stepena Celzijusa.
Ove rezultate potkrepljuje istraživanje koje su sproveli stručnjaci Laboratorije za pejzaž i Univerziteta u Minjuu, u saradnji sa univerzitetima iz Teksasa i Kolumbije. Istraživači su analizirali satelitske snimke prikupljene tokom deset godina kako bi utvrdili uticaj zelenih urbanih intervencija.
Studija, objavljena u septembru 2025. godine, pokazala je da je temperatura površine tla u područjima u kojima su uvedeni zeleni krovovi i urbane bašte opala za čak 2,49 stepeni Celzijusa.
Ipak, istraživači upozoravaju da dosadašnji napredak neće biti moguće dugoročno održati bez snažnijih i doslednijih mera zaštite životne sredine.
Primer Gimaraisa pokazuje da parkovi, obnovljene reke, zeleni krovovi i povezane zelene zone mogu da budu važan deo odgovora na ekstremne vrućine.
U vremenu kada se evropski gradovi sve češće suočavaju sa temperaturama od 40 stepeni, ulaganje u prirodna rešenja postaje jedan od ključnih načina za očuvanje zdravlja stanovnika i kvaliteta urbanog života.
(M.A./EUpravo zato)